KILO VEREMIYORSANIZ TIROID HASTALIGI OLABILIR
Prof. Dr. Metin Ozata
Endokrinoloji ve Tiroit Uzmani
Ahmet Mithat Efendi Caddesi No:12/3
Kalamis-Istanbul
Tel: 0 216 3486519
Tiroit yetmezligi metabolizmayi yavaslatan ve bu nedenle kisilerde onceki kilolarina gore %15-30 oraninda kilo alinmasina neden olan bir hastaliktir. Bu nedenle tiroit bezi yetmezligi tedavi edilmeden kilo vermek cok zordur. Tiroit hormon ilaclari (Levotiron veya Tefor gibi) ile hastalarin cogunda tedaviyle birlikte kilo verme olusursa da hastalarin % 17’si kilo veremez. Ozellikle menopozdaki kadinlarda bu durum daha sik gorulur. Hem menopoz hem de tiroit yetmezligi kilo vermeyi engeller.
Tiroit bezi yetmezligi olmadigi halde kilo vermeye calisan kisilerde belirli bir kilo verdikten sonra kilo kaybinin azaldigi veya durdugu bir donem olusur. Bu durum vucudun kendini koruma mekanizmasidir. Vucudumuz daha fazla kilo verilmesine direnc gostermeye baslar. Bu direnc tiroit hormonlarinin azalmasiyla olabildigi gibi bazi baska hormonlarin salinmasinin artmasi ile de olusur. Kalori alimi yani yenilen gida alimi azaldikca vucudumuzda bulunan T4 hormonunun T3 hormonuna donusumu azalir ve sonucta hucrelere giren ve etkili olan T3 azaldikca metabolizmamiz yavaslar ve kilo veremeyiz.
Kalori alimi azaldikca yani diyet yaparken az yemek yedikce vucudumuzdaki yaglardan salgilanan Leptin isimli hormon kanda azalir. Azalan leptin hormonu ise beyindeki istah merkezini uyararak istahi artirir ve gida alinmasini saglar.
Kilo vermeyi engelleyen hormonlardan birisi Ghrelin hormonudur. Bu hormon mideden salgilanmakta ve kana karisarak beyine ulasip yemek yemeyi artirmaktadir. Kilo vermek icin diyet yaparken bu hormon kanda artmakta ve daha fazla kilo verilmesini engellemektedir. Bu hormonun salgilanmasini onleyecek bir ilac ise henuz yoktur.
Bazi minerallerin eksiklikleri de kilo vermeyi engeller. Manganez, krom cinko, kalsiyum ve magnezyum eksikligi ozellikle cok onemlidir. Bu minerallerde saptanan eksikliklerin tedaviyle duzeltilmelidir.
T4 hormonunun T3’e donusmesinde selenyum minerali de etkili oldugundan kilo veremeyen kisilerde selenyum eksikligi olup olmadigina bakilmasi gerekir. Selenyum eksikligi varsa bu eksiklik giderilir. Ayrica cinko, demir, bakir mineralleri de T4’un T3’e donusumunde etkilidir. Bu minerallerde eksiklik olup olmadigina da bakilmasi gerekir.
Omega-3 alimini artirmak kilo vermede faydali olabilir. Omega-3 yag asitleri tiroit hormonlarinin hucrelerdeki etkisini artirmaktadir.
Kanda insulin hormonu yuksek ise kilo vermede sikintilar olusur. Insulin yuksekligini azaltmanin onemli bir yolu seker yuku yuksek olan karbonhidratlari yememektir. Beyaz ekmek, seker, makarna, patates, kek, tatli, cikolata gibi seker yuku fazla gidalar insulin hormonunu kanda iyice artirarak kilo vermenizi onler. Bu gidalar yerine tam bugday unundan yapilmis ekmek (koylu ekmegi gibi), kepekli makarna, nohut, kuru fasulye, mercimek, bezelye, sebze ve meyvelerle beslenmek gerekir.
Tiroit yetmezligi olan hastalarda metabolizma yavasladigindan alinan karbonhidratlarin (unlu, sekerli gidalarin) sindirilmesi veya parcalanmasi ve kandaki sekerin hucrelere girmesi zorlasir. Bu nedenle vucut daha fazla insulin salgilayarak kan sekerini dusurmeye calisir. Insulin arttikca da istahta artma ve kilo alma olusur. Insulin hormonundaki yukselmeler gun icinde kan sekerinde dusme yaptigi icin de yorgunluk, bas donmesi, bitkinlik, ofkelenme, birden sinirlenme, bagirma ve aclik hissi olusur. Sizde bu belirtiler varsa kan sekerinizde dusmeler oluyor demektir. Bunu anlamak icin 3-4 saatlik seker yukleme testi yaptirmaniz gerekir.
Stresli kisilerde stres hormonu dedigimiz kortizol artmaya baslar ve artan kortizol hormonu da kan sekerini yukseltir.
Yukarida soz edilen faktorler hipotiroidili bir hastada kilo almaya, kan sekerinde dusmelere neden olur. Eger kilo veremezseniz ileride bu defa seker hastaligi gelisir.
Bu nedenle karbonhidrat ve yagdan fakir bir beslenme ile ve egzersiz yaparak kilo vermeyi denemelisiniz.
Iyi beslenmenize ve egzersiz yapmamiza ragmen zayiflayamiyorsaniz doktorunuz size bazi ilaclar verecektir. Bu ilaclar zayiflamaniza yardimci olur.
Hipotiroidili hastalarda selenyum destegi almak T4 hormonunun T3’e donusumunu artirarak dokulardaki tiroit azligini veya metabolizma yavaslamasini artirmaya faydali olabilir. Bu nedenle selenyum olcumu yaptiriniz. Eksiklik varsa doktorunuz size selenyum destegi icin ilac verecektir.
Kilo veremeyen tiroit yetmezlikli hastalarda T4 (Levotiron veya Tefor) ve T3 ilaclarini birlikte almak bazen faydali olabilir. TSH hormonunu 1.5-2.5 arasinda tutacak sekilde doktorunuz bu ilaclari ayarlayacaktir.
Yukaridaki onlemlere ragmen kilo veremeyen kisilerde altta yatan diger nedenleri arastirmak gerekir. Bunlar depresyon, stres, uyku bozukluklari, bazi mineral ve vitamin eksikleri ve gida allerjileri olabilir. Ozellikle selenyum, cinko, ve demir eksikligi varsa bunlarin tedavisi kilo vermeniz acisindan cok onemlidir.
Bazen TSH hormonu normal oldugu halde kilo veremeyen hastalarda anti-TPO antikoru yuksek olabilir. Anti-TPO antikor yuksekliginde tiroit bezinin calismasinda hafif bozukluklar olabilir. Cok hassas TSH olcumleri ile bu durum anlasilabilirse de gizli tiroit yetmezligin tanisi icin TRH testi yapilabilir. TRH sonrasi 25nci dakikada TSH 15’den yuksek cikarsa tiroit bezi az calisiyor demektir.
Ozetle; tiroit yetmezligi olan kisiler kilo veremiyorsa su nedenler arastirilir:
1. Ilac yeterince aliniyor mu? TSH duzeyi istenen seviyede mi? TSH duzeyi 1-1.5 duzeyine indirmekle kilo verme saglanabilir.
2. Gida allerjisi olup olmadigini arastirmak gerekir. Gida allerjisi varsa kilo vermede sikinti olur.
3. Kanda insulin duzeyine bakilir. Insulin yuksek ise ona yonelik tedaviler uygulanir.
4. Kalori azaltilmasini yeterince yapmamis olabilirsiniz
5. Selenyum, B vitamini, yag asitleri, magnezyum ve kalsiyum eksikliginiz varsa kilo veremezsiniz
6. Psikolojik stres varsa duzeltilmelidir. Stresi olan kisilerin kilo vermesi zordur.
7. Kanda anti-TPO antikoruna bakilir. Yuksek ise ona yonelik tetkik ve tedaviler yapilir.
8. Diger hormon bozukluklari olup almadigi arastirilir (Kortizol eksikligi, yumurtalik kistleri, prolaktin hormon yuksekligi, kan kalsiyum azligi gibi).
KAYNAKLAR
1. www.tiroit.org
2. www.endokrinoloji.org