TIROID-GUATR HASTALIGINDA VİTAMİN KULLANIMI
Tiroid bezinin az ve çok çalıştığı durumlarda vücudumuzdaki vitaminlerin metabolizmasında da değişiklikler olmaktadır. Bu durumlara göre bazı vitaminlerin destek olarak alınması faydalıyken bazılarını almamalıdır. Hipotiroidi dediğimiz tiroid bezi az çalışması durumunda ve hipertiroidi denilen tiroid bezinin aşırı çalışması durumunda vitaminlerde görülen değişikler ile destek olarak hangi vitaminlerin alınması gerektiği aşağıda verilmiştir:
A) Hipotirodi (tiroid bezi az çalışması) hastalığında vitamin değişiklikleri:
Hipotiroidide A vitaminin öncü maddesi olan beta-karoten kanda birikir ve A vitaminine dönüşemez. Bu nedenle tiroid bezi yetmezliği olan kişiler A vitamini içeren multivitamin ilaçlar almamalıdır.
E vitamini de hipotiroidide kanda artış gösterir. Bu nedenle E vitamini almaya gerek yoktur.
Tiamin vitamini tiroid hormon yapımını azalttığından tiroid yetmezliğinde verilmez.
Hipotiroidide kanda riboflavin (B2 vitamini) düzeyi azalır. Bu vitamin T4 hormonundan T3 hormonu oluşumunu artırdığı için hipotirodili hastalarda kullanılmalıdır.
Pridoksin yani B6 vitamini tiroid hormon yapımını ve etkisini artırdığından hipotiroidide alınması faydalı olur.
Hipotiroidide kanda homosistein düzeyinde artış ve buna bağlı koroner kalp hastalığı riski arttığından folik asit vitamini, B12 vitamini ve B6 vitamini verilmesi faydalı olur ve böylece homosistein düzeylerinde azalma sağlanır.
Özetle; tiroid bezi yetmezliğiniz varsa B2, B6, folik asit ve B12 vitamin desteği alınabilir. Buna karşılık A ve E vitamini alınmamalıdır.
B) Hipertirodi (tiroid bezi aşırı çalışanlarda) vitamin desteği:
Tiroid bezi aşırı çalışan kişilerde kandaki A vitamini düzeyinde azalma olmakta ve bazı hastalarda karanlığa uyumda yani gece görüşünde zorluk olabilmektedir. Bu nedenle A vitamini desteği faydalı olabilir.
Tiroid hormonu çok olunca veya hipertiroidi durumunda bağırsaklardan kalsiyum emilimi azalırken böbreklerden ve dışkı yolu ile kalsiyum atılımı artar. Kandaki D vitamini düzeyi normaldir. Şiddetli hipertiroidi olan bazı hastalarda kan kalsiyumu artışı olabilir. Bu nedenle kanda kalsiyum düzeyine bakmak gerekir.
E vitamini hipertiroidisi olan hastalarda oksijen yan ürünlerinin (radikalleri) oluşmasını azaltarak faydalı olur. Tiroid bezi çok çalışan kişilerde kandaki E vitamini ve koenzim Q 10 düzeylerinde azalma olduğundan E vitamini ve koenzim -Q10 desteği gerekir.
Tiroid bezi fazla çalışan kişilere Tiamin (B1 vitamini) verilmesi faydalı olmaktadır. Tiamin, hipertiroidiye bağlı şikayetlerde azalma yaptığı gibi bu hastalığa bağlı adet bozukluklarını önlemede de faydalı olmaktadır. Tiamin, tiroid hormon yapımını azaltmaktadır.
Hipertiroidi durumunda vücudun B6 vitaminine ihtiyacı artar ve kanda azalır. Bu nedenle hipertiroidide B6 vitamin desteği faydalıdır
Tiroid bezi fazla çalıştığında kandaki B12 vitamini ve folik asit düzeylerinde azalma olmaz
Tiroid bezinin fazla çalışması C vitamininde azalma yapar. Bu nedenle C vitamini desteği faydalı olmaktadır.
Özetle hipertiroidi durumunda vücudumuzu oksidan maddelerin yani oksijen radikallerinin (oksijen yanma ürünlerinden) hasar yapıcı etkisinden koruyacak antioksidan vitaminler dediğimiz A vitamini, E vitamini ve C vitamini ve koenzim Q 10 düzeylerinde de azalma oluştuğundan verilebilir. Hipertiroidi hastaların antioksidan vitaminlerle (A, E, C vitamini) birlikte tiamin ve B6 vitamini kullanmaları da faydalıdır.
Prof Dr Metin Ozata nin Tiroid Hastalari icin hazirlamis oldugu 99 SAYFADA TIROID HASTALIKLARI İs Bankasi yayinlarindan cikti, 2008 Eylul
TIROID BEZININ ASIRI CALISMASI (HIPERTIROIDIZM) (GRAVES HASTALIGI) ve RAI TEDAVISI Prof. Dr. Metin OzataEndokrinoloji, Diabet ve Tiroit UzmaniAhmet Mithat Efendi caddesi No: 12/3Kalamis-istanbulTel: 0 216 3486519
Hipertiroidizm, tiroid bezinden asiri tiroid hormonu (T4 ve T3) salgilanmasiyla olusan bir hastaliktir. Bu hastaliga tirotoksikoz ismi de verilir.Hipertiroidiye neden olan hastaliklar sunlardir: 1. Graves hastaligi, 2. Toksik noduler guatr (Tiroid bezindeki sicak bir nodulden asiri hormon salgilanmasi) 3. Tiroid bezinin iltihaplari (tiroiditler),4. Asiri iyod alinmasi (nodulu olan hastalarin iyodlu tuz veya iyodlu oksuruk surubu icmeleri ile) 5. Asiri tiroid hormonu almakla (Tiroid hormon ilaclarinin asiri alinmasi) Graves hastaligi tiroid bezinin nedeni bilinmeyen otoimmun bir hastaligidir. Bu hastalikta vucut tiroid bezine karsi TSH reseptor antikoru uretir ve bu antikorlar tiroit bezini uyararak asiri hormon uretmesine neden olurlar. Bu antikorlarin nasil olustugu henuz bilinmemektedir. Bu hastalarda guatr ve gozlerde one dogru cikma-firlama (oftalmopati) olusur. Hipertiroidili hastalarin cogunda (%70-80) Graves hastaligi vardir. Sicak noduller de hipertiroidi yaparlar. Hipertiroidili hastalarin % 5’inde sicak nodul vardir. Tiroit bezinin iltihaplari (tiroiditleri) sirasinda da hastaligin ilk asamasinda hipertiroidi gelisebilir. Tiroid bezi iltihaplarinda boyunda agri olusur. Bazi hastalarda ates vardir. Hipertiroidisi olan bir hastada asagidaki sikayetler ve bulgular gelisir :1. Kilo kaybi2. Kaslarda zayiflik 3. Ellerde titreme4. Uyumada zorluk5. Carpinti6. Saclarda incelme ve dokulme7. Ciltte incelme ve nemlilik ve asiri terleme8. Bagirsak hareketlerinde artma ve bazen ishal9. Sinirlilik10. Gozlerde ileri dogru firlama11. Adetlerde bozulma12. Tiroit bezinde buyume (guatr) olusmasi13. Sicaga tahammul edememe14. Erkeklerde memelerde buyume15. Kemik erimesi (Osteoporoz)
TANI Hipertiroidi tanisi icin kanda tiroid hormonlarina (T4 ve T3) ve TSH duzeyine bakilir. Kanda T4 ve T3 duzeyleri yuksek, TSH dusuk bulunursa hipertiroidi teshisi konur.
HIPERTIROIDI HIC TEDAVI EDILMEZSE NE OLUR?
Hipertiroidi tedavi edilmezse hastada kilo kaybi devam eder; kalpte ritm bozuklugu, kalp yetmezligi ve bir iltihap veya enfeksiyon sirasinda tiroit krizi, sok ve olum olusur. Bu nedenle hipertiroidi mutlaka tedavi edilmesi gereken bir hastaliktir.
TEDAVI Hipertiroidi tedavisinde 3 yontem vardir :1. Ilac tedavisi2. Radyoaktif iyod tedavisi3. Cerrahi (ameliyat)
ILAC TEDAVISI:Hipertiroidisi olan butun hastalara kanda yuksek olan tiroit hormonlarini normal duzeye getirmek icin once ilac tedavisine baslanir. Ilac olarak kimyasal ismi propiltiourasil olan ilac (Propycil tablet ) veya kimyasal ismi metimazol olan ilac (Thyromazol tablet) ve beraberinde nabiz sayisini azaltacak ilaclar baslanir. Ilacin dozunu doktorunuz hastaligin siddetine gore ayarlar. Ilac tedavisine basladiktan 6-8 hafta sonra tekrar kontrole cagrilirsiniz ve hormonlarinizin durumuna gore ilac dozunun ayarlanmasi yapilir. Bu sekilde 1,5-2 ayda bir kontroller yapilarak en az 9 ay – 1 yil ilac tedavisine devam edilir ve doktorunuzun kararina gore ilac kesilebilir. Doktorun haberi olmadan ilac kesilirse hastalik tekrar alevlenir veya nuks eder. Boylece o zamana kadar yapilan tedavi de bosa gitmis olur. Bu nedenle ilac tedavisi doktorunuza danisilmadan kesilmemelidir. Ilac tedavisi sirasinda atesiniz cikar ve bogazda agri olursa hemen doktorunuza basvurmaniz gerekir. Bu durum kanda beyaz hucrelerin (Lokosit) cok azalmasindan dolayi olmus olabilir. Cok nadir olan bu durum olusursa ilaclar kesilerek radyoaktif iyod tedavisi yapilir.Tedavi sirasinda karaciger enzimlerinde hafif yukselmeler olabilir. Ancak bu durum hipertiroidinin etkisiyle de olabilir. Bu nedenle SGOT (AST) ve SGPT (ALT) enzim duzeyleri sik aralarla takip edilmeli ve tedaviyle birlikte enzim duzeyleri gittikce artiyorsa ilaclar kesilerek radyoaktif iyod tedavisi verilmelidir.Ilaclar doktorunuz tarafindan kesildikten sonra hastalik ilk 6 ayda % 30-50 nuks ettiginden ilac kesildikten sonra da tekrar kontrole gelmek gerekir. Sicak nodul varsa ilaclarla hormonlar normal duzeye getirildikten sonra radyoaktif iyod tedavisi veya ameliyat yapilir. Ilac tedavisiyle hastaligi duzelen hastalarda ilac kesildikten sonra hastalik tekrar alevlenirse veya nuks ederse kesin tedavi dedigimiz radyoaktif iyod tedavisi veya cerrahi tedavi yapilabilir. Hipertiroidili hastalarin dikkat etmeleri gereken bir husus IYOTLU TUZ YEMEMELERIDIR. Piyasada bazi firmalarinin urettikleri, kendiliginden tuzluklu, IYOTSUZ TUZLAR satilmaktadir. Hipertiroidisi olan hastalarin iyotsuz tuz yemeleri gerekir. Ailedeki diger kisilerin iyot almalarini saglamak icin yemekler tuzsuz yapilmali hasta iyotsuz tuz kullanmali, ailedeki diger kisiler ise iyotlu tuz kullanmalidirlar. Sigara icenlerde hastalik zor iyilestiginden ve goz hastaligi ortaya ciktigindan SIGARA ICILMEMELIDIR.
NUKS, YANI HASTALIGIN ALEVLENMESI SU HASTALARDA DAHA SIK GORULUR:1- Guatrin buyuk olmasi2- Genc yastaki hastalarda3- Hastaligi baslangicta siddetli olanlarda4- Baslangicta oftalmopati (gozde disari firlama) olanlarda5- Sigara icenlerde6- Iyotlu tuz kullananlarda veya iyotlu oksuruk surubu icenlerde7- TPO antikorlari yuksek olanlarda8- Hormonlari normale getirebilmek icin yuksek doz antitiroid ilaclara ihtiyac olan hastalarda9- TSH duzeylerindeki dusuklugun duzelmedigi hastalarda
Radyoaktif Iyod Tedavisi
Ilac tedavisiyle hormonlarin normal duzeye geldigi hastalarda ilaclar azaltilarak kesilir. Ilaclar kesildikten sonra hastalik tekrar nuks ederse (alevlenirse) bu defa kesin tedavi denilen radyoaktif iyod tedavisi veya ameliyat yapilir. Radyoaktif iyod tedavisi ayrica sicak nodulu olan ve hormonlari yuksek olan hastalarda da tercih edilen bir tedavi secenegidir. Bu hastalarda once ilaclarla hormonlar normale getirilir ve sonra radyoaktif iyod tedavisi yapilir.Radyoaktif iyod Nukleer Tip uzmanlari tarafindan endokrinoloji uzmaninin kontrolunde verilir. Radyoaktif iyod verilmeden 3 gun once ilaclar (Propycil veya Thyromazol gibi) kesilir ve radyoaktif iyod aldiktan 3-4 gun sonra tekrar baslanir. Radyoaktif iyodun kanser yapici veya ureme sistemine zararli bir etkisi yoktur. Ancak kadinlarin 6 ay sonra gebe kalmalarina izin verilir. Radyoaktif iyod alan hastalarin % 80-90’ninda ilk yil icinde kalici hipotiroidi (tiroid bezi yetmezligi) gelisir ve omur boyu tiroid hormon ilaci almalari zorunlulugu vardir. Bunu hastalarin bastan bilmeleri ve kabul etmeleri gerekir.
Radyoaktif Iyod Tedavisi Alan Hastalara Ogutler:
1- Hastanin kullandigi catal, kasik ve bicak baskasi tarafindan kullanilmaz. Bulasiklar bulasik makinesinde yikanmalidir.2- Yeni dogan cocuklar (8 yas alti cocuklar) ve gebe kadinlarla yakin temas yasaklanir. Ancak ayni odada oturabilirler.3- Hastanin bebegi varsa emzirmesi yasaklanir.4- Tuvalet sonrasi tuvalet 2 kez yikanmali ve eller iyice yikanmalidir.5- Bogazda veya boyunda agri olursa aspirin veya diger benzer ilaclar faydali olabilirse de doktorunuza danismadan almayiniz. 6- Sinirlilik, ellerde titreme veya carpinti olursa (radyasyon tiroiditi) doktora basvurmalidir.
Cerrahi (Ameliyat) Tedavisi:
Hipertiroidisi olan hastalardan guatri buyuk olanlarda tavsiye edilir. Tiroit bezinin bir kismi veya tamamina yakini ameliyatla alinir. Ameliyat oncesi ilac tedavisiyle hormonlarin normal duzeye gelmesi saglanmalidir.Ameliyat ayrica sicak nodulu olan, ancak nodul capi buyuk olan hastalarda tercih edilen bir tedavi secenegidir.
KAYNAKLAR:1. www.tiroit.org2. www.endokrinoloji.org3. 99 Sayfada Tiroid, Prof Dr Metin Ozata, Is bankasi kultur yayini, 2008 Eylul
